Vì sao bóng đá Anh khan hiếm các trung phong đích thực?

Sự thiếu hụt các bài tập chuyên biệt có thể lý giải cho sự suy giảm tầm ảnh hưởng của các tiền đạo cắm, vị trí mà bóng đá Anh hiện chỉ còn Harry Kane hiệu quả.

Andy Cole và Dwight Yorke gần như không hề biết nhau khi Yorke cập bến Man Utd hè 1998, nhưng sự kết hợp giữa họ sau đó đã đi vào huyền thoại. Trên sân tập, hai người miệt mài cùng nhau tập luyện các bài chạy chỗ, hoán đổi vị trí, bỏ bóng "chim mồi" và đập nhả. Khi mùa 1998-1999 hạ màn, bộ đôi này ghi tổng cộng 53 bàn, góp công lớn giúp CLB giành cú ăn ba lịch sử. Yorke đồng sở hữu Chiếc Giày Vàng Ngoại hạng Anh cùng Jimmy Floyd Hasselbaink và Michael Owen với 18 bàn, Cole chỉ kém họ đúng một pha lập công. Cả 10 chân sút hàng đầu của giải đấu năm đó đều là những tiền đạo thực thụ.

Nhưng sân tập và bảng xếp hạng ghi bàn ngày nay lại vẽ nên một bức tranh hoàn toàn khác. Các bài tập dứt điểm ít được chú trọng, kiểm soát bóng là ưu tiên tối thượng, và những người dẫn đầu danh sách ghi bàn giờ thường là các tiền đạo cánh, những số 10 hoặc số 9 ảo. Những trung phong truyền thống đang dần biến mất.

Dữ liệu từ Opta cho thấy sự sụt giảm nghiêm trọng về tầm ảnh hưởng của họ. Hai thập kỷ trước, các số 9 ghi được 41,6% tổng số bàn tại Ngoại hạng Anh (387 trên 931 bàn). Mùa này, con số đó chỉ còn 25,9% (291 trên 845 bàn).

Những màn trình diễn cá nhân để đời của các trung phong cũng dần thưa thớt. Trong giai đoạn 2007-2012, có tới 4 trong 5 mùa giải ghi nhận từ 10 cú hat-trick trở lên được thực hiện bởi các số 9. Nhưng trong 9 mùa gần nhất, cột mốc đó chỉ được chinh phục duy nhất một lần.

Harry Kane gia nhập Bayern Munich năm 2023, trở thành cầu thủ ghi bàn nhiều nhất mọi thời đại của tuyển Anh trong cùng năm đó. Ảnh: Reuters

Ở tuyển Anh, ngoài Harry Kane - người sẽ sang tuổi 33 ngay sau World Cup 2026, các lựa chọn còn lại đều hạn chế và chưa thuyết phục. Dominic Solanke mới ghi ba bàn trong một mùa giải bị ám ảnh bởi chấn thương. Dominic Calvert-Lewin, với 10 bàn, đã được trao cơ hội trong danh sách cuối cùng của Thomas Tuchel trước khi ông chốt đội hình đến Bắc Mỹ. Cả hai đều chưa để lại ấn tượng. Ollie Watkins là cái tên tiếp theo trong danh sách chờ, nhưng cũng mới có 9 bàn tại giải quốc nội.

Vắng Kane trong các trận giao hữu gần đây, "Tam Sư" chỉ ghi được một bàn vào lưới Uruguay nhờ công của một hậu vệ, và hoàn toàn bất lực trước Nhật Bản. 8 cú dứt điểm trúng đích trong hai trận đấu đó chỉ như tô điểm cho những màn trình diễn nghèo nàn.

Từ khi ra mắt vào năm 2015, Kane đã góp 78 bàn và 19 kiến tạo, in dấu giày vào 32% số bàn thắng của tuyển Anh. Nếu anh dính chấn thương trước thềm World Cup 2026, tập thể của Tuchel sẽ thực sự lâm nguy. Và khi anh giải nghệ, kế hoạch kế thừa vị trí này sẽ trở nên báo động.

"Đó không còn là một vị trí hấp dẫn nữa", Emile Heskey, một trung phong cổ điển từng 62 lần khoác áo tuyển Anh, chia sẻ. Ông lớn lên khi chứng kiến những tiền đạo như Cyrille Regis và Gary Lineker tung hoành. "Giờ đây bóng đá chú trọng kiểm soát, những số 9 thường không được tham gia vào lối chơi chung. Công việc của họ, đặc biệt trong khâu triển khai bóng, là tạo khoảng trống cho các số 10, các số 8 hoặc các tiền đạo cánh".

Emile Heskey và Alan Shearer (trái) nghỉ ngơi trong một buổi tập của tuyển Anh năm 2000. Ảnh: Guardian

Việc tái định nghĩa vai trò của một số 9 có thể bắt nguồn một phần từ khi Jose Mourinho đến Chelsea năm 2004. Ông thành công vang dội cùng sơ đồ 4-2-3-1 sử dụng một tiền đạo độc lập tác chiến. Pep Guardiola còn đi xa hơn khi vẽ lại bóng đá mà không cần một tiền đạo thực thụ. Ở Barca, ông tạo nên lối đá mê hoặc với Lionel Messi trong vai trò số 9 ảo, một kiểu tiền đạo chơi ở trung tâm và thường xuyên lùi sâu.

Trên hành trình tiến đến chung kết Champions League 2020-2021, Guardiola thậm chí còn sử dụng tới hai số 9 ảo cho Man City. Erling Haaland hiện là ngoại lệ hiếm hoi vẫn mang hơi thở của một kỷ nguyên đã qua, nhưng ngay cả anh cũng phải thích nghi trong những mùa gần đây để phù hợp với triết lý của Guardiola.

Sự thay đổi này làm đảo lộn toàn bộ diện mạo các buổi tập và các đội trẻ. Rene Meulensteen nhớ lại việc dành 15-30 phút mỗi ngày để tập dứt điểm với các tiền đạo, dưới thời Sir Alex Ferguson tại Man Utd từ 2007-2013. Giờ đây, theo ông, ngoại trừ vị trí thủ môn, khâu tập luyện đã trở nên quá "phổ quát". Lịch thi đấu dày đặc và sự chú trọng thái quá vào sức mạnh, thể lực đã bóp nghẹt thời gian trên sân tập, nơi mà việc kiểm soát bóng được ưu tiên.

"Các số 9 không được đào tạo bài bản, đơn giản là vậy", Meulensteen chia sẻ trên podcast Sacked. "Ai cũng tập những bài giống hệt nhau. Chúng ta cần nhiều hơn những bài tập chuyên biệt cho vị trí này".

Câu hỏi được đặt ra là khi Kane giải nghệ, có ai đủ sức thay thế anh. Ngay cả các học viện cũng dần thay đổi cách họ nhào nặn thế hệ kế cận. Các đội trẻ có xu hướng mô phỏng sơ đồ của đội một, thường là một hệ thống cố định do các CEO quyết định, để về lý thuyết, bất kỳ học viên nào tốt nghiệp cũng có thể lắp ghép ngay vào đội một.

Haaland của Man City là minh chứng cho thấy vị trí số 9 vẫn được ưa chuộng, dù vai trò này đã có sự thay đổi. Ảnh: Reuters

"Rất nhiều sơ đồ chiến thuật đang làm mất đi sự kết nối giữa các bộ đôi", Dean Whitehouse, người có 23 năm làm việc tại học viện Man Utd với những cầu thủ như Marcus Rashford, nhận định. "Họ không còn tập những quả tạt sớm, và ở một mức độ nào đó, sự quá tải về chiến thuật đã triệt tiêu tính ngẫu hứng, bản năng của những cặp trung phong mà chúng ta thường thấy trong lối đá tấn công toàn diện".

"Có phải chúng ta đang cầm bóng chỉ để cầm bóng và mất đi những cú đấm trực diện?", Whitehouse tự đặt câu hỏi. "Với tôi, nếu không huấn luyện các số 9 kỹ năng chơi quay lưng với khung thành, phối hợp đôi, chạy chỗ ngược hướng, nhận bóng sớm và chạy chỗ hút người sớm, khâu triển khai bóng sẽ trở nên quá máy móc và rập khuôn. Chúng ta sẽ không bao giờ tạo ra được những số 9 sát thủ. Tôi nghĩ đó chính là vấn đề".

Tuy nhiên, vẫn có niềm tin rằng những số 9 vẫn chưa hết thời. Năm 2011, trong vai trò đứng đầu bộ phận phát triển trẻ của LĐBĐ bóng đá Anh (FA), Gareth Southgate đã thúc đẩy các trận đấu sân nhỏ ở cấp độ trẻ. Southgate nhận ra rằng những cầu thủ nhỏ con, kỹ thuật đang bị gạt ra khỏi bóng đá phong trào bởi những cầu thủ thiên về thể chất.

Thời điểm đó, ông gợi ý rằng nước Anh "có lẽ đã bỏ lỡ" những Xavi, Iniesta hay Messi tiếp theo. Thế là một loạt những số 10 kỹ thuật được thành hình, đến mức không thể "nhét" hết vào tuyển Anh. Thực tế cho thấy chỉ cần FA và các học viện Ngoại hạng Anh đồng lòng, mọi thứ đều có thể xoay chuyển. Chỉ cần một HLV đội một bắt đầu gặt hái danh hiệu với một cặp tiền đạo sát thủ, nhu cầu về vị trí này sẽ lập tức quay lại.

"Ngay khi có người thành công với sơ đồ hai tiền đạo, mọi người sẽ đổ xô học theo", Whitehouse tin tưởng. "Khi đó, họ sẽ nghĩ ‘Làm sao để thành công? Hãy thiết kế các bài tập để nâng tầm những cầu thủ này’. Và chẳng mấy chốc, chúng ta sẽ lại thấy những số 9 xuất hiện tràn ngập một lần nữa".

Hoàng Thông (theo Guardian)